Wat zit er nu echt in dat pak of potje? Dat lees je op het etiket. De etikettering van voedingsmiddelen is in heel Europa geregeld, zodat je kunt zien wat je koopt. Bij ons thuis is dat geen overbodige luxe: een familielid moet strikt glutenvrij eten, dus ik draai in de supermarkt elk product om. In dit artikel leg ik in gewone taal uit wat er verplicht op de verpakking staat, hoe je allergenen herkent en wanneer iets glutenvrij mag heten.
Welke regels gelden er voor etiketten?
De basis is een Europese wet: Verordening (EU) nr. 1169/2011 over voedselinformatie aan consumenten. Die geldt in alle EU-landen. In Nederland is die uitgewerkt in het Warenwetbesluit informatie levensmiddelen. Wil je de officiële uitleg lezen, kijk dan op Ondernemersplein van de overheid.
Wat moet er verplicht op de verpakking staan?
Op een voorverpakt product moet in elk geval dit staan:
- de naam van het product
- de ingrediëntenlijst, ook met aroma’s, toevoegingen en toegevoegd water
- de allergenen, duidelijk gemarkeerd
- de hoeveelheid van belangrijke ingrediënten, zoals het percentage fruit in jam
- de netto hoeveelheid (gewicht of inhoud)
- de houdbaarheidsdatum en, als dat nodig is, hoe je het bewaart
- de naam en het adres van de fabrikant, verkoper of importeur
- het land van herkomst, als dat verplicht is
- een gebruiksaanwijzing, als je die nodig hebt
- het alcoholpercentage, bij drank met meer dan 1,2 procent alcohol
- de voedingswaarde
Alles moet in het Nederlands staan, goed leesbaar zijn en makkelijk te vinden.
De ingrediëntenlijst: wat staat er vooraan?
De ingrediënten staan onder het kopje “ingrediënten”, van veel naar weinig. Waar het meest van in zit, staat dus vooraan. Staat suiker op de eerste of tweede plek? Dan weet je genoeg.
Ook toevoegingen staan erbij. Die herken je vaak aan een E-nummer, of aan een naam zoals “conserveermiddel” of “smaakversterker”. Aroma’s horen ook op de lijst. Mijn vuistregel uit de keuken: hoe korter de lijst, hoe beter. Een goede tomatenpuree heeft één ingrediënt: tomaat.
Allergenen op het etiket
De EU heeft een vaste lijst van 14 allergenen die je altijd moet kunnen zien:
- granen met gluten (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt)
- schaaldieren
- eieren
- vis
- pinda’s
- soja
- melk (ook lactose)
- noten
- selderij
- mosterd
- sesamzaad
- zwaveldioxide en sulfiet
- lupine
- weekdieren
Hoe herken je een allergeen?
In de ingrediëntenlijst moet een allergeen opvallen. Meestal is het vetgedrukt, maar het mag ook met een ander lettertype, een andere grootte of een gekleurde achtergrond. Is er geen ingrediëntenlijst, dan staat er “bevat” met de naam van het allergeen erbij.
“Kan sporen bevatten van…”
Soms kan een product per ongeluk in aanraking komen met een allergeen, bijvoorbeeld omdat in dezelfde fabriek ook tarwe wordt verwerkt. Dat heet kruisbesmetting. Is die kans te groot, dan moet er een waarschuwing op staan, zoals “kan … bevatten” of “niet geschikt voor …”. Voor ons gezin betekent zo’n zinnetje: laten liggen. Ik weet hoe het afloopt als het misgaat: buikpijn en overgeven.
Ook op de markt, bij de bakker of in een restaurant moet je kunnen horen of zien welke allergenen erin zitten. Vraag er dus gerust naar.
De voedingswaardetabel
In de tabel zie je wat er in 100 gram of 100 milliliter zit. Zeven onderdelen zijn verplicht:
- energie (kcal en kJ)
- vet
- verzadigd vet
- koolhydraten
- suikers
- eiwitten
- zout
Andere dingen, zoals vezels of vitamines, mogen erbij staan, maar dat hoeft niet. Omdat alles per 100 gram staat, kun je twee producten eerlijk naast elkaar leggen, ook als de pakken verschillend groot zijn.
Hoe klein mag de tekst zijn?
De letters moeten een x-hoogte hebben van minstens 1,2 millimeter. De x-hoogte is de hoogte van een kleine letter, zoals de x. Op kleine verpakkingen, waarvan de grootste kant kleiner is dan 80 vierkante centimeter, mag het 0,9 millimeter zijn. Klein, maar met een leesbril te doen.
Wanneer mag een product glutenvrij heten?
Voor gluten gelden extra regels, ook vastgelegd in Europese wetgeving:
- “Glutenvrij” mag alleen op een product met hoogstens 20 milligram gluten per kilo.
- “Zeer laag glutengehalte” mag bij hoogstens 100 milligram gluten per kilo. Dat geldt voor producten met speciaal bewerkte tarwe, rogge, gerst of haver.
Haver in een glutenvrij product moet speciaal zo geteeld en verwerkt zijn dat er geen gluten van andere granen bij komen. En let op: tarwe of een ander glutengraan blijft gemarkeerd in de ingrediëntenlijst, ook als het product onder de 20 milligram per kilo blijft.
Meer uitleg vind je in mijn artikel Wanneer mag iets glutenvrij heten? De regels uitgelegd. Het verschil tussen coeliakie en glutenintolerantie lees je in Gluten, coeliakie en glutenintolerantie: wat is het verschil?
Zo lees ik een etiket in 4 stappen
- Begin bij de ingrediëntenlijst. Wat staat er vooraan? Een korte lijst is meestal een goed teken.
- Zoek de vetgedrukte allergenen. Lees ook het zinnetje “kan sporen bevatten van”.
- Kijk naar E-nummers en aroma’s. Zo zie je welke toevoegingen erin zitten.
- Vergelijk per 100 gram. Dan zet je producten eerlijk naast elkaar.
Mijn tip: lees het etiket ook bij producten die je al jaren koopt. Fabrikanten passen hun recept soms aan, en dan staat er ineens wel tarwe in. Bakken met glutenvrij meel? Ook daar verschilt de samenstelling flink, zie Niet elke glutenvrije bloemmix bakt hetzelfde.
Wil je het jezelf makkelijk maken, kook dan zoveel mogelijk zonder pakjes en zakjes. Ik meng mijn kruiden zelf, dan hoef ik niets te ontcijferen. Probeer bijvoorbeeld mijn kruidenmix voor kip uit de oven, zonder toevoegingen.
Veelgestelde vragen over etiketten
Waarom staan allergenen vetgedrukt?
Dat is verplicht, zodat ze opvallen. De wet zegt niet precies hoe: vetgedrukt mag, maar een andere letter, kleur of achtergrond ook.
Wat betekent “kan sporen bevatten van”?
Dat er een kans is dat een allergeen per ongeluk in het product terecht is gekomen, bijvoorbeeld in de fabriek. Moet je strikt glutenvrij eten, dan kun je zo’n product beter laten staan.
Is een product zonder tarwe in de ingrediëntenlijst altijd glutenvrij?
Nee. Er kan gerst, rogge, spelt of gewone haver in zitten, of er kan kruisbesmetting zijn. Alleen als er “glutenvrij” op staat, weet je dat er hoogstens 20 milligram gluten per kilo in zit.
Wat is het verschil tussen “ten minste houdbaar tot” en “te gebruiken tot”?
“Ten minste houdbaar tot” (THT) betekent dat het product tot die datum zeker goed is, en vaak nog langer. Kijk, ruik en proef. “Te gebruiken tot” (TGT) staat op bederfelijke producten zoals vlees en vis. Na die datum eet je het niet meer.
Moet de voedingswaarde altijd per 100 gram staan?
Ja, per 100 gram of 100 milliliter is verplicht. Een fabrikant mag daarnaast ook per portie vermelden.
Samenvatting
- Europese regels (EU 1169/2011) bepalen wat er op het etiket van voedingsmiddelen moet staan.
- Ingrediënten staan van veel naar weinig; allergenen vallen op, meestal vetgedrukt.
- De EU kent 14 allergenen, waaronder granen met gluten.
- De voedingswaarde staat altijd per 100 gram of 100 milliliter, met zeven vaste onderdelen.
- “Glutenvrij” betekent hoogstens 20 mg gluten per kilo, “zeer laag glutengehalte” hoogstens 100 mg per kilo.
Bekijk ook alle artikelen over etiketten lezen.
Dit artikel is in mijn eigen woorden geschreven en is geen juridisch of medisch advies. Twijfel je over een product, vraag het dan na bij de fabrikant of de winkel.
Cisca
